wtorek, 02 marzec 2021 09:50

Dlaczego jaskiniowcy nie potrzebowali aparatów ortodontycznych

Napisane przez Radosław Konieczny
Oceń ten artykuł
(4 głosów)
Dlaczego jaskiniowcy nie potrzebowali aparatów ortodontycznych Pixabay

Nowoczesne społeczeństwa uprzemysłowione są nękane przez zepsute, źle ustawione zęby - stan, który w stomatologii określa się jako "malocclusion" - co w dosłownym tłumaczeniu oznacza "zły zgryz". Dane ankietowe z 1998 roku sugerują, że aż jedna piąta populacji Stanów Zjednoczonych ma znaczne wady zgryzu, z których ponad połowa wymaga przynajmniej pewnego stopnia interwencji ortodontycznej. Aparaty ortodontyczne, ekstrakcje zębów i retainery to chleb powszedni dla wszystkich dentystów i ortodontów, których zadaniem jest wyprostowanie naszych stomatologicznych odchyleń. Posiadanie aparatu ortodontycznego w dzieciństwie stało się tak powszechne w świecie zachodnim, że może wydawać się rytuałem przejścia - dziś szacuje się, że 50-70% dzieci w USA będzie nosić aparat przed osiągnięciem pełnoletności. Ale co ludzie robili, aby naprawić swoje zęby przed erą nowoczesnej stomatologii, przed Novocainą, gazą i gumowymi przekładkami?

Jak się okazuje, nasi przodkowie nie cierpieli z powodu krzywych zębów w takim stopniu, jak my dzisiaj. Zapis kopalny naszego gatunku ujawnia znamienną historię: epidemia krzywych zębów rozwinęła się u ludzi z czasem. Biolog ewolucyjny, Daniel Lieberman, zauważa ten wzór w swojej książce "The Story of the Human Body":

W muzeum, w którym pracuję, znajdują się tysiące starożytnych czaszek z całego świata. Większość czaszek z ostatnich kilkuset lat to koszmar dentysty: są wypełnione ubytkami i infekcjami, zęby są stłoczone w szczęce, a około jedna czwarta z nich ma wbite zęby. Czaszki przedindustrialnych rolników są również pełne ubytków i boleśnie wyglądających ropni, ale mniej niż 5 procent z nich ma zachowane zęby mądrości. Dla kontrastu, większość łowców-zbieraczy miała niemal doskonałe zdrowie zębów. Najwyraźniej ortodonci i dentyści rzadko byli potrzebni w epoce kamiennej.

Obserwacje Liebermana potwierdza wiele dowodów. Porównanie 146 średniowiecznych czaszek z opuszczonych norweskich cmentarzy z czaszkami współczesnymi wskazało na tendencję do złego zgryzu u naszych bliższych i dalszych przodków. Czaszki osób ocenionych jako "bardzo" lub "wyraźnie" wymagające leczenia ortodontycznego stanowiły 36 procent średniowiecznej próbki i 65 procent próbki współczesnej. Dowody wad zgryzu w jeszcze wcześniejszych skamieniałościach ludzkich są niezwykle rzadkie. Szczęki myśliwych-zbieraczy niemal jednolicie ujawniają przestronne, idealne łuki dobrze ustawionych zębów, bez impaktowych zębów mądrości - wymarzony uśmiech gwiazdy filmowej, 15 tys. lat przed rozwojem przemysłu filmowego!

Co więc dzieje się z naszymi aparatami gębowymi? Dlaczego mamy dziś do czynienia z epidemią stłoczonych, niesfornych, krzywych zębów? Okazuje się, że odpowiedź leży cały czas tuż pod naszym nosem: problemem są nasze szczęki.

Kluczowym czynnikiem wywołującym wady zgryzu jest wielkość naszych szczęk. Dla zdrowego rozwoju szczęki muszą pomieścić wszystkie trzydzieści dwa zęby, które rosną w jamie ustnej. Z biegiem czasu nasze zęby stały się krzywe, ponieważ nasze szczęki zmniejszyły się. Dlaczego? Korzenie epidemii tkwią w zmianach kulturowych dotyczących ważnych codziennych czynności, o których rzadko myślimy, takich jak żucie, oddychanie czy pozycja szczęki w spoczynku, a zmiany te z kolei zostały wywołane przez o wiele większy rozwój społeczno-historyczny - a mianowicie industrializację.

Nasza górna szczęka wydaje się być tylko podstawą naszej czaszki, ale w rzeczywistości tworzą ją dwie kości, po jednej z każdej strony, połączone razem. Nasza dolna szczęka, zwana technicznie żuchwą, jest również zbudowana z dwóch kości. Jeśli szczęki rozwijają się prawidłowo, mają wystarczająco dużo miejsca dla wszystkich zębów, a zęby dobrze do siebie pasują. Zarówno górna, jak i dolna szczęka mogą się poruszać i zmieniać w procesie rozwoju. Ale proces ten ulega stopniowym zmianom od czasu, gdy nasi przodkowie zaczęli używać narzędzi, gotować, zaprzestali mobilnego życia łowców-zbieraczy i osiedlili się, by uprawiać rolnictwo około 10 tys. lat temu.

Antropolodzy donoszą, że rozmiar ludzkich ust od dawna się kurczy. Ponieważ ludzie używają kamiennych narzędzi od co najmniej 3,3 miliona lat, może to wskazywać czas, w którym nastąpiło to kurczenie się. Narzędzia kamienne umożliwiły szybsze przejście na dietę mięsożerną, ponieważ możliwość krojenia mięsa na małe kawałki zmniejszyła ilość żucia wymaganego do wydobycia pożywienia. Mniej żucia zmniejszyło zapotrzebowanie na duże, potężne szczęki. Pojawienie się rolnictwa przyspieszyło ten trend. Jak zauważył antropolog Clark Larsen, "nastąpiło dramatyczne zmniejszenie rozmiarów twarzy i szczęk wszędzie tam, gdzie ludzie przeszli od zbieractwa do rolnictwa". Powierzchownym rezultatem jest wada zgryzu.

U podstaw problemu leży fakt, że wkroczyliśmy w świat ery kosmicznej z genami z epoki kamienia łupanego - genami, które ewoluowały w celu wytworzenia szczęk dostosowanych do diety łowców-zbieraczy. Dzisiejsza epidemia szczęk jest ukryta za tym, co powszechne. Jej najbardziej oczywiste objawy są ustne i twarzowe: krzywe zęby (i towarzyszące im powszechne stosowanie aparatów ortodontycznych), cofające się szczęki, uśmiech, w którym widać dużo dziąseł, oddychanie przez usta i przerywane oddychanie podczas snu. Jest to kłopot, ale nie "epidemia" - przynajmniej dopóki nie dostrzeże się związku między wadami zgryzu a całym szeregiem następstw zdrowotnych.

Jeśli szczęki nie rozwijają się prawidłowo, cofająca się szczęka dolna (żuchwa) może obciążać drogi oddechowe. Problemy związane ze współczesnym rozwojem szczęki, twarzy i dróg oddechowych dopiero teraz zaczynają być odkrywane, głównie dzięki pracy wielu zaangażowanych naukowców i lekarzy, którzy zaobserwowali dramatyczne zmiany w budowie twarzy, które korelują z częstszym występowaniem chorób przewlekłych. Zmniejszenie rozmiarów dróg oddechowych może, na przykład, ostatecznie prowadzić do problemów z oddychaniem, takich jak bezdech senny, który sam w sobie stał się istotnym czynnikiem zdrowia publicznego. Około 20 procent dorosłych Amerykanów jest dotkniętych tą przypadłością, a około 3 procent ma na tyle poważny przypadek, że powoduje on senność w ciągu dnia. Jednak senność to najmniejszy problem: aż połowa wszystkich pacjentów kardiologicznych cierpi na tę chorobę. Bezdech senny wydaje się również generować problemy psychiczne, w tym obniżone IQ, skrócony czas koncentracji uwagi i trudności z pamięcią.

Na to, że choroby, o których właśnie wspomniano, są związane z nowoczesną cywilizacją, silnie wskazuje brak ich objawów w zapisach ewolucyjnych i historycznych. Nasi łowiecko-zbieraccy przodkowie mieli przestronne szczęki, z ciągłym, gładko zakrzywionym łukiem zębów w każdej szczęce, w tym trzecie zęby trzonowe ("zęby mądrości") na tylnych końcach łuków. Dziś brak wyrzynania się tych ostatnich trzonowców - aby nasze zęby mądrości zdrowo wyrosły z dziąsła - stał się zbyt powszechnym zjawiskiem, które często prowadzi do ekstrakcji zęba i związanych z tym obciążeń w postaci bólu, obrzęku, siniaków, infekcji i ogólnego dyskomfortu. Jednak przy odpowiednim podejściu do diety, nawyków żywieniowych, wzorców oddychania i ogólnej postawy jamy ustnej (sposobu, w jaki trzymamy szczęki w spoczynku), wiele aspektów tej epidemii, takich jak wbijanie się zębów trzonowych, można by złagodzić lub całkowicie uniknąć. Szczęki mogłyby powrócić do swoich łowiecko-zbierackich wzorców wzrostu.

Najważniejsze jest to, że nasze (i naszych dzieci) zdrowie i szczęście może być zagrożone z powodu nawyków, nad którymi większość z nas nigdy się nie zastanawia. Jednak to, jak jemy, może być tak samo ważne jak to, co jemy - to, jak oddychamy, może być tak samo ważne jak to, co znajduje się w powietrzu, którym oddychamy. Z kolei to, jak śpimy, może być tak samo ważne jak to, jak długo śpimy. Wszystkie te aspekty są kluczowe dla epidemii szczęk i stanowią element ogólnego zdrowia jamy ustnej i twarzy. Często mówi się, że twarz jest oknem do duszy, ale jest to również okno na stan zdrowia osoby, która się za nią kryje. Dziąsłowe uśmiechy, krzywe zęby, rozchylone usta to widoczne sygnały, które wskazują na potencjalnie znacznie poważniejsze problemy zdrowotne. Aby rozwiązać te problemy, musimy skupić się na zdrowym rozwoju naszych szczęk.

Źródło: Stanford Press

Skomentuj

Free Joomla! template by L.THEME