wtorek, 08 styczeń 2019 09:47

Stanisław Jerzy Lec - poeta, który uciekł z obozu koncentracyjnego podczas kopania własnego grobu

Napisane przez Piotr Zelek
Oceń ten artykuł
(2 głosów)
Stanisław Jerzy Lec Stanisław Jerzy Lec

Historie podejmowanych prób ucieczki z niemieckich obozów zagłady do dzisiaj poruszają serca miłośników historii. Trzeba jednak przyznać, że ta dokonana przez polskiego poetę Stanisława Jerzego Leca może być opisywana jako jedna z najbardziej spektakularnych.

Stanisław Jerzy Lec (właśc. baron Stanisław Jerzy de Tusch-Letz) był polskim poetą, satyrykiem oraz aforystą. Często wymieniany jest wśród największych pisarzy powojennej Polski, był jednym z najbardziej wpływowych aforystów XX wieku, znanym z liryki i sceptycznych filozoficzno-moralnych aforyzmów, często z politycznym podtekstem.

Nasz bohater był synem barona Benona de Tusch-Letza i Adeli Safrin urodzonym 6 marca 1909 roku we Lwowie (wówczas znanym jako Lemberg) w galicyjsko-żydowskiej rodzinie szlacheckiej. Jego rodzina przeniosła się do Wiednia na początku pierwszej wojny światowej, a Lec uczęszczał tam do szkoły podstawowej. Po wojnie rodzina wróciła do Lwowa i Stanisław kontynuował naukę w Ewangelickiej Szkole Lemberg. W 1927 roku uzyskał maturę i podjął studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza, studiując polonistykę oraz prawo.

Jego literacki debiut przypada na rok 1929. Znaczna część jego wczesnej twórczości była liryką publikowaną w czasopismach lewicowych i komunistycznych. Współpracował on z komunistycznym "Dziennikiem Popularnym" w latach 1933-1936. W 1935 roku współtworzył magazyn satyryczny "Szpilki". We współpracy z Leonem Pasternakiem założył w 1936 roku "Kabaret Literacki", który został unieważniony przez władze po zaledwie kilku występach. Jego nadszarpana reputacja wśród polityków nie uległa poprawie po jego wystąpieniu na Konwencie Pracowników Kultury, radykalnym kongresie zainicjowanym przez międzynarodowy ruch komunistyczny "Front Ludowy" w tym samym roku. W późniejszym okresie tegoż roku przebywał on kilka miesięcy w Rumunii, obawiając się aresztowania na terenie Polski za jego działalność społeczną. Kolejne dwa lata spędził w Warszawie, gdzie był zaangażowany w powstawanie wielu innych lewicowych publikacji.

Po niemieckim najeździe na Polskę 1 września 1939 roku Lec uciekł z Warszawy, powracając do swojego rodzinnego miasta, Lwowa. Lata 1939-1941 spędził on właśnie tam, a miasto wraz z resztą polskich Kresów Wschodnich było okupowane przez Związek Radziecki po inwazji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 roku. Przebywając w Związku Radzieckim, Lec dołączył do życia literackiego pod auspicjami władz Ukraińskiej SSR. Był współtwórcą magazynu "Nowe horyzonty". Jego wiersze, satyry, artykuły i tłumaczenia z języka rosyjskiego były publikowane w magazynie "Krasnoe Znamya". W 1940 roku wstąpił do Związku Pisarzy Radzieckich na Ukrainie i został członkiem redakcji "Almanachu literackiego" we Lwowie. Dzięki tym i podobnym działaniom stał się jednym z najbardziej płodnych pro-sowieckich pisarzy polskich, produkując liczne utwory chwalące sowiecki reżim. Wiele jego prac pojawiło się w czasopiśmie "Czerwony Sztandar". 19 listopada 1939 roku Lec podpisał rezolucję wzywającą do włączenia polskich Kresów Wschodnich do terytorium Związku Radzieckiego. Kolaboracja Leca z władzami radzieckimi pozostaje do dziś kontrowersyjna. W 2007 roku został on broniony przez Adama Michnika, który napisał w swojej książce, że Lec został niesprawiedliwie zaszufladkowany krytyczną opinią jako "sowiecki kolaborant" na podstawie jego "najsłabszego, najmniej udanego lub najbardziej szczerych konformistycznych utworów".

Po ataku hitlerowskich Niemiec na Związek Radziecki Lec został uwięziony w niemieckim obozie pracy w Tarnopolu, z którego podjął kilka prób ucieczki. Otrzymał wyrok śmierci za swoją drugą próbę, ale udało mu się skutecznie uciec w 1943 roku po zabiciu strażnika łopatą, gdy jako więzień został zaprowadzony do kopania własnego grobu.

Po ucieczce uczestniczył w walkach partyzanckich w komunistycznych formacjach polskiego ruchu oporu (Gwardia Ludowa i Armia Ludowa), a następnie służył w regularnych jednostkach Polskiej Armii Ludowej do końca wojny, otrzymując po jej zakończeniu stopień majora. Był także redaktorem komunistycznego podziemnego biuletynu "Żołnierz w Boju" i komunistycznego magazynu "Wolny Lud".

Rozczarowany rządem komunistycznym wyjechał do Izraela w 1950 roku wraz z żoną, synem i córką. Pisarz nie mógł przystosować się do życia w Izraelu i po dwóch latach wrócił z synem do Polski, natomiast jego żona i córka pozostały w Izraelu. Następnie przeniósł się do miasteczka, w którym przebywał w podziemiu podczas wojny i ożenił się tam po raz drugi, tuż przed powrotem do Warszawy. Początkowo pracował jako tłumacz, ponieważ polskie władze komunistyczne odebrały mu prawo pisania lub publikowania aż do późnych lat pięćdziesiątych. Był niezwykle popularny i pomimo antykomunistycznych i antytotalitarnych tematów swoich późniejszych dzieł, otrzymał oficjalny państwowy pogrzeb w Warszawie, gdy zmarł 7 maja 1966 roku. W tym samym roku został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Jedno jest pewne - sięgając po formułę starożytnych sentencji, posługując się ostrym dowcipem, kalamburem, grą słów, konceptem językowym, konceptem poetyckim, skrótem myślowym, Lec budował wyjątkowo trafny komentarz do współczesnych zjawisk społecznych i politycznych. Na płycie nagrobnej wyryto jego aforyzm: Niełatwo jest żyć po śmierci. Czasem trzeba na to stracić całe życie.

Źródło: Wikipedia

Skomentuj

Free Joomla! template by L.THEME