Słowa-skamieniałości w języku angielskim

Słowo-skamieniałość to słowo, które jest w dużym stopniu przestarzałe, ale pozostaje w bieżącym użyciu ze względu na jego obecność w idiomie.

Status „słowa skamieniałego“ można również przypisać dla znaczeń słów i fraz. Przykładem znaczenia słowa jest „navy“ w „merchant navy“, które oznacza „flotę handlową“ (chociaż to znaczenie navy jest przestarzałe w innych przypadkach). Przykładem wyrażenia jest zaś „in point“, które jest zachowane w większych zbitkach typu „case in point“ („dobry przykład“) czy „in point of fact“ („w rzeczywistości“), ale jest rzadko używane poza kontekstem prawnym.

Przykłady w języku angielskim:

– ado, jak w „without further ado“ lub „with no further ado“ (oba oznaczają „bez zbędnych ceregieli“) lub „much ado about nothing“ („wiele hałasu o nic“), chociaż homologiczna forma „to-do“ jest nadal obecna („make a to-do“, „a big to-do“, itp.),
– bandy, jak w „bandy about“ („nawijać o“) lub „bandy-legged“ („krzywonogi“),
– bated, jak w „wait with bated breath“ („czekać z zapartym tchem“), chociaż termin pochodny „abate“ pozostaje w użyciu pozaidiomowym,
– batten, jak w „batten down the hatches“ („przygotowywać się na najgorsze“),
– beck, jak w „at one’s beck and call“ („na czyjeś skinienie“), chociaż forma czasownikowa „to beckon“ jest nadal używana w użyciu niezarezerwowanym dla idiomu,
– champing, jak w „champing at the bit“ („nie móc się doczekać“), gdzie „champ“ jest przestarzałym prekursorem „chomp“ w obecnym użyciu,
– coign, jak w „coign of vantage” („dobry punkt widzenia”),
– deserts, jak w „just deserts” („to, na co się zasłużyło”), chociaż liczba pojedyncza „desert” w znaczeniu „state of deserving” występuje w kontekstach nie związanych z idiomem, w tym w prawie i filozofii. „Dessert” jest zapożyczeniem z języka francuskiego, oznaczającym „usunięcie tego, co zostało zaserwowane” i nie ma związku etymologicznego,
– dint, jak w „by dint of” („dzięki komuś/czemuś”),
– dudgeon, jak w „in high dudgeon” („wściekły”),
– eke, jak w „eke out” („wieść życie / zarabiać na życie”),
– fettle, jak w „in fine fettle” („w świetnej formie”),
– fro, jak w „to and fro” („tam i z powrotem”),
– hark, jak w „hark back to” („wracać pamięcią do”) lub „hark at” („wsłuchać się w”),
– helter skelter, jak w „scattered helter skelter about the office” („rozrzucone po całym biurze”), pochodzące z średnioangielskiego „skelten to hasten”,
– hither, jak w „come hither” („chodź tutaj”), „hither and thither” („tu i ówdzie”), oraz „hither and yon” („tu i tam”),
– inclement, jak w „inclement weather” („niesprzyjająca pogoda”),
– jetsam, jak w „flotsam and jetsam” („resztki/odpady”), z wyjątkiem kontekstów prawnych (zwłaszcza w prawie admiralicji, prawie własności i prawie międzynarodowym),
– kith, jak w „kith and kin” („krewni i przyjaciele”),
– lo, jak w „lo and behold” („patrzcie i podziwiajcie”),
– loggerheads jak w „at loggerheads” („w niezgodzie”),
– muchness jak w „much of a muchness” („mniej więcej to samo”),
– neap, jak w „neap tide” („niewielki odpływ”),
– offing, jak w „in the offing” („na horyzoncie”),
– pale, jak w „beyond the pale” („nie do przyjęcia”),
– petard, jak w „hoisted by one’s own petard” („być złapanym we własne sidła”),
– riddance, jak w „good riddance” („krzyżyk na drogę”, „dobre posunięcie”),
– shebang, jak w „the whole shebang” („cały ten kram”), chociaż słowo to jest również używane jako rzeczownik pospolity w żargonie programistów,
– shrive, zachowane tylko w formach fleksyjnych występujących jako część stałych fraz: „shrift” w „short shrift” („szybkie rozliczenie”) i „shrove” w „Shrove Tuesday” („wtorek przed Środą Popielcową” – ostatni dzień przed Wielkim Postem),
– spick, jak w „spick and span” („w należytym porządku”),
– turpitude, jak w „moral turpitude” („obraza moralności”),
– vim, jak w „vim and vigor” („krzepa i wigor”),
– wedlock, jak w „out of wedlock” („z nieprawego łoża”),
– wend, jak w „wend your way” („udać się swoją drogą”, „ruszyć trasą”),
– wrought, jak w „what hath God wrought” („co Bóg uczynił…”) and wrought iron („żelazo kute”),
– yore, jak w „of yore” („z dawnych czasów”), zwykle „days of yore” („dawne lata”).

„Skamieniałości zrodzone“

Te słowa zostały utworzone z innych języków, przez elizję, lub przez mieszanie innych stałych fraz:

– caboodle, jak w „kit and caboodle” (ponownie „cały ten kram”; wyewoluowało z „kit and boodle”, które samo jest stałym zwrotem zapożyczonym z holenderskiego kitte en boedel),
– druthers, jak w „if I had my druthers…” („wolałbym…”; utworzone przez elizję od „would rather” i nigdy nie występujące poza tym zwrotem na początku),
– tarnation, jak w „what in tarnation…?” („co u licha…?”; rozwijane w kontekście stałych fraz powstałych przez zmieszanie wcześniej sformułowań zawierających termin „damnation”).

Źródło: Wikipedia (ENG)